swietokrzyskie start 01Góry Świętokrzyskie leżą w najwyższej, środkowej części Wyżyny Kieleckiej, pomiędzy Przedborzem a Opatowem. To trochę takie góry, nie-góry, bo pomimo niektórych typowych cech górskich (surowszy klimat, niższe temperatury, wyższe opady), brakuje innych np. piętra roślinne mają charakter pozorny, bo zależą od rodzaju podłoża, a nie wysokości. Są łatwo dostępne, bez przeszkód penetrowane przez człowieka; nie wykształciła się odrębna kultura góralska. Nie umniejsza to jednak wielkiej atrakcyjności turystycznej tego zakątka kraju, a podwyższa ją o fascynujące zabytki prehistorycznego górnictwa i metalurgii.
Pod względem geologicznym w Górach Świętokrzyskich wyróżnia się trzon paleozoiczny oraz osłonę permo-mezozoiczną. Ów trzon dzieli się na dwie zasadnicze części, różniące się budową i historią geologiczną - łysogórską (północną) i kielecką (południową), rozdzielone głębokim rozłamem, zwanym dyslokacją świętokrzyską. Góry zbudowane są głównie z łupków ilastych, szarogłazów, arkoz i kwarcytów, a także wapieni, dolomitów, margli i piaskowców, w znacznej mierze przykrytych lessami. Występują w nich złoża gipsów i siarki.
Na pasmo główne długości ok. 70 km, ciągnące się od Dobrzeszowa po Opatów, składają się kolejne mniejsze pasma - patrząc z zachodu na wschód - Dobrzeszowskie, Oblęgorskie, Tumlińskie, Masłowskie, najwyższe swietokrzyskie start 02Łysogóry oraz Jeleniowskie. Charakterystycznym elementem krajobrazowym środkowej części pasma głównego są gołoborza - rumowiska skalne na stokach górskich, wyglądające czasem jak nagromadzenie całych bloków skalnych, powstałe w rezultacie wietrzenia - gwałtownych zmian temperatury i zamarzania wody w szczelinach. Na północ od pasma głównego ciągnie się Pasmo Klonowskie, składające się z Pasma Bostowskiego i kilku samodzielnych grzbietów: Barczy, Bukowej Góry, Psarskiej Góry i Miejskiej Góry. Z kolei na północny zachód od pasma głównego leży długie na około 40 km Pasmo Przedborsko-Małogoskie. Południowy ciąg wziesień, oddzielony od pasma głównego Padołem Kielecko-Łagowskim, składa się z kilkunastu pasm o różnorodnej budowie geologicznej.  Najcenniejsze partie gór chroni powołany w 1950 r. Świętokrzyski Park Narodowy. Obejmuje pasmo Łysogór z Łysicą, Łysą Górą, część Pasma Pokrzywiańskiego z Chełmową Górą, część Pasma Klonowskiego oraz Dolinę Wilkowską. Możemy obejrzeć tu wspomniane już gołoborza, bory jodłowe, buczyny, bory mieszane z modrzewiem polskim. Zwierzynę reprezentują głównie ptaki - warto wymienić orlika krzykliwego, płochacza, krzyżodzioba, mysikrólika, strzyżyka; niedźwiedzia wytępiono już dawno, wilka - na przełomie XIX i XX wieku. Liczne są zabytki archeologiczne, a także historyczne - w tym opisane we wcześniejszym rozdziale opactwo Benedyktynów na Świętym Krzyżu.